Gezond ouder worden voor meer mensen mogelijk maken. Dat is hét doel van het LifeLines-project van het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG), waarbij 167.000 mensen 30 jaar lang worden gevolgd. Nooit eerder werden zoveel mensen zo lang onderzocht. Ook bijzonder: LifeLines maakt de wetenschappelijke data wereldwijd toegankelijk. “In Japan heeft men erg veel interesse in deze toepassing.”

Hoe komt het dat de ene mens wel gezond oud wordt en de andere niet? En hoe zijn chronische gezondheidsproblemen met het antwoord op die vraag te voorkomen, zodat healthy ageing – gezond ouder worden – mogelijk is? Dat zijn de kernvragen van LifeLines, het grootschalige bevolkingsonderzoek van het UMCG (zie kader ‘LifeLines: feiten en cijfers’).

Ter beschikking van de wetenschap

Wetenschappelijk directeur van LifeLines prof. dr. Ronald Stolk benadrukt dat bij LifeLines weliswaar mensen worden onderzocht, maar dat de data zelf niet wetenschappelijk worden onderzocht. “Wij verzamelen de gegevens alleen, en stellen deze kwalitatief goede, geanonimiseerde en goed gestructureerde data vervolgens ter beschikking van de wetenschap.”

167.000 mensen worden 30 jaar lang gevolgd. Nooit eerder werden zoveel mensen zo lang onderzocht.
Complexe data

Data van 167.000 personen zijn big data, dat lijdt geen enkele twijfel. “Eigenlijk is het niet eens de hoeveelheid gegevens die het in mijn ogen big data maken, al passen ze inderdaad niet op een Excel-sheet,” zo nuanceert Stolk. “Maar het is vooral de complexiteit ervan. Je hebt te maken met verschillende metingen bij verschillende mensen, die meestal ook nog eens herhaald worden. Verder zijn er diverse soorten waarden, zoals digitale labwaarden en gegevens uit de papieren vragenlijsten.”

Enorme rekenkracht

Voor de genetische analyse van al deze data is gigantische apparatuur nodig, met enorme rekenkracht. “Daarvoor hebben we de clusters – de servers en de netwerken.”

Wetenschappers wereldwijd

Het IT-aspect noemt Stolk een van de innovatieve kanten van LifeLines. “En dan vooral de workspace-oplossing. Dat wil zeggen dat wij de data verzamelen en op een handige manier beschikbaar stellen van wetenschappers wereldwijd. Het komt erop neer dat de data, afkomstig uit allerlei bronnen, centraal in Groningen staan opgeslagen en dat een onderzoeker waar dan ook op de wereld toegang tot die gegevens kan vragen.”

Datascientists

Wie daar nog nét iets beter over kan vertellen, is Haije Wind, technisch directeur van het Centrum voor Informatie Technologie (CIT, onderdeel van de Rijksuniversiteit Groningen. Het CIT werkt met datascientists voor allerlei opdrachtgevers in de life science, astronomy en energy; het verzorgt de data-handling van wetenschappelijke projecten. Van sterrenkundig centrum ASTRON tot Energy Academy Europe en LifeLines. “Voor LifeLines hebben wij de technische infrastructuur ontwikkeld, met Dell als flexibele leverancier van de technologie.”

“We willen zo veel mogelijk wetenschappers wereldwijd met de data laten werken”
Workspace-oplossing

“Kern van de infrastructuur is een researchwerkplek boven op de data”, zegt Wind (zie kader ‘workspace’). “Wetenschappelijke data zijn belangrijk en zullen dat altijd blijven. Maar een groeiende ontwikkeling in de wetenschap is de vraag wie de baas is van die data. Je wilt immers voorkomen dat data klakkeloos worden gekopieerd of gewijzigd. De workspace-oplossing voorkomt dat.”

Ja, tenzij

Als een onderzoeker toegang wil tot bepaalde gegevens, dient hij of zij daartoe een verzoek in. Een board onder leiding van Stolk beoordeelt dit verzoek dan. “Dit is een kwestie van ‘ja, tenzij…’. We willen namelijk zo veel mogelijk wetenschappers met de data laten werken. Maar uiteraard willen we eerst controleren met wie we te maken hebben.”

“In Japan heeft men erg veel interesse in deze toepassing”

Eenmaal goedgekeurd krijgt een onderzoeker een login voor de workspace waar hij precies dat kan vinden wat hij nodig heeft. Zo kan iedereen van hier tot Tokio veilig werken met in Groningen opgeslagen data. Over Tokio gesproken: “In Japan heeft men erg veel interesse in deze toepassing,” vertelt Stolk. “Daar zijn ze doorgaans vrij terughoudend in het delen van data. Ze zijn er erg van onder de indruk dat ze onze gegevens daar mogen gebruiken.”

LifeLines: feiten en cijfers

In december 2006 startte LifeLines, het bevolkingsonderzoek onder inmiddels ruim 167.000 inwoners van de drie noordelijke Nederlandse provincies (Groningen, Friesland en Drenthe). Prof.dr. Ronald Stolk licht LifeLines verder toe: “Behalve de omvang van het onderzoek is ook de duur uniek. Willekeurig gekozen deelnemers – in leeftijd uiteenlopend van zes maanden tot 93 jaar – worden langdurig, in principe circa 30 jaar lang, gevolgd. Eens in de twee jaar vullen ze een vragenlijst in met allerlei vragen over hun gezondheid. En eens in de vijf jaar bezoeken ze een van de tien LifeLines-centra, in feite kleine poliklinieken, voor een meting. Dan worden bijvoorbeeld bloeddruk, lengte, gewicht en hartfunctie gecontroleerd. Ook wordt onder andere bloed en urine afgenomen. Al deze gegevens worden daarna opgeslagen.”

Workspace

De veiligheid van de data van het LifeLines-project wordt gewaarborgd door een innovatief foefje: de workspace-laag die als laag boven de data zit. Haije Wind: “Het is een combinatie van basale Citrix-technologie voor een virtuele werkplek gecombineerd met High Performance Linux-clusters, databases en storage. Dit zorgt ervoor dat onderzoekers wereldwijd toegang kunnen krijgen tot een beveiligde werkomgeving, waar ze precies die data en applicaties kunnen vinden die ze hebben aangevraagd. Ze kunnen deze vervolgens gebruiken voor hun wetenschappelijk onderzoek, maar de data kunnen niet worden gedownload of gekopieerd, laat staan gewijzigd. Archivering van de virtuele werkplek en de gebruikte data behoort tot de mogelijkheden om het onderzoek makkelijk te kunnen voortzetten of repliceren. De regie ligt volledig in Groningen, om precies te zijn bij de datamanager. Die bepaalt wie wanneer welke data uit de LifeLines-database krijgt.” De data komen dus niet naar iemands werkplek, maar de werkplek gaat als het ware naar de data. Een revolutionair nieuwe manier van wetenschappelijk onderzoek.

Beeld: LifeLines

MEER WETEN?

Ga naar LifeLines